banner2032

Akdeniz Üniversitesi öğretim üyesi ve ekibinden temel astrofiziğe 80 yıl sonra gelen düzeltme

Akdeniz Üniversitesi Uzay Fiziği Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Zeki Eker ve ekibi astrofizikçilerin 80 yıldır çözemediği bilimsel problemi çözdü. Çalışma ile yıldızların parlaklığı ve sıcaklığı daha doğru ölçülebilecek.

BİLİM VE TEKNOLOJİ 09.04.2021, 10:13
Akdeniz Üniversitesi öğretim üyesi ve ekibinden temel astrofiziğe 80 yıl sonra gelen düzeltme
banner2081

Akdeniz Üniversitesi Uzay Fiziği Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Zeki Eker ve ekibi astrofizikçilerin 80 yıldır çözemediği bilimsel problemi çözdü. Çalışma ile yıldızların parlaklığı ve sıcaklığı daha doğru ölçülebilecek.

Akdeniz Üniversitesi Fen Fakültesi Uzay Bilimleri ve Teknolojileri Bölümü Uzay Fiziği Ana Bilim Dalı Öğretim Üyeleri Prof. Dr. Zeki Eker ve Prof. Dr. Volkan Bakış ile Çanakkale 18 Mart ve İstanbul Üniversitesi Öğretim Üyeleri Prof. Dr. Faruk Soydugan ve Prof. Dr. Selçuk Bilir, 80 yıldır dünya astrofizikçilerinin çözemediği bilimsel problemi çözdü. Prof. Dr. Zeki Eker, iki yüz yıllık köklü geçmişi olan uluslararası “Monthly Notices of the Royal Astronomical Society” dergisinde yayınlanan makale ile onlarca yıldır süren yıldız parlaklıkları ile ilgili yanlış kavramları ortaya koydu. Yıldız sıcaklıkları ve ışınım güçlerinin daha hatasız ölçülmesinin önünü açan makale, NASA ADS veri tabanında da yayımlandı.

“Temeli sarsan değişiklik”

Prof. Dr. Zeki Eker, “Bu makale astrofiziğin temel bilgilerinde karmaşaya sebebiyet veren bir problemi çözmüştür. Bu yüzden önemlidir. Bu önem de şöyle anlaşılabilir. Astrofiziği veya genel anlamda bilimi inşaatı bitmemiş bir gökdelene benzetirsek, son zamanlarda medyayı sallayan gravitasyonel dalgaların tespiti, bir karadeliğin fotoğrafının çekilmesi, nötron yıldızlarının keşfi gibi keşifler aslında bu gökdelene bir kat daha ilave etmek gibidir. Oysa bu gökdelenin temellerinde bir hata var ise, bu hatanın düzeltilmesi o gökdelene bir kat daha eklemekten çok daha önemlidir” diye konuştu.

“Parlaklığı filtre ile tespit ediliyor”

Çalışma hakkında bilgi veren Prof. Dr. Zeki Eker, “Yıldız parlaklıklarının göze görünen ölçüsü kadir değeri olarak bilinir. 19. yüzyılın sonlarında fotoğraf plaklarının teleskoplarda kullanılmasına başlayıncaya kadar binlerce yıldan beri sadece bir çeşit parlaklık ölçüsü, görsel kadir vardı. Çok geçmeden fotoğrafların gözden farklı olduğu anlaşıldı. Bir yıldızın farklı farklı renklerde, hatta insan gözünün göremediği renklerde, ne kadar parlak olduğunu tespit etmek için, günümüzde artık çok sayıda filtre kullanılıyor. Filtreler, aslında yıldızların sıcaklıklarını, gerekli bazı bilgilerin de temin edilmesiyle nihayetinde yıldızların Watt olarak ışınım güçlerini tespit etmek için kullanılmaktadır. Bolometrik kadir 80 yıl önce yıldızın görülen, görülemeyen tüm ışınım gücünü temsil etmek için tanımlanmıştır. Ancak yıldızın gama-ışını, X-ışını, UV, görsel, kızılötesi, mikrodalga, radyo gibi farklı renklerini aynı anda görebilen teleskop olmadığı için bir yıldızın bolometrik kadirini gözlem ile tespit etmek mümkün değildir. O sadece ışınım gücü bilinirse hesaplanabilmektedir. Tüm renkleri temsil ettiği için de bugüne kadar ‘bir yıldızın bolometrik kadiri görsel kadirinden daha parlaktır’ düşüncesi hakimdi. Ve bu ibare makalelerde ve ders kitaplarında da yer alıyor. TÜBİTAK destekli 114R072 nolu projemiz bazı yıldızların bolometrik kadirlerinin görsel kadirlerinden daha sönük olduğunu ortaya koymuştur. Ekibimizin bu çalışması artık ders kitaplarını, öğreten ve araştıran beyinleri 80 yıldır öğretilen dogma haline gelmiş bilgilerden kurtarma zamanının geldiğini ifade etmektedir” ifadelerini kullandı.

Türbedeki gizemi de çözmüştü

Prof. Dr. Zeki Eker, 2011 yılında da UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesinde yer alan Siirt’in Tillo ilçesindeki İsmail Fakirullah Hazretleri Türbesi’nin ‘ışık düzeneğinin’ gizemini çözmüştü. Her yıl gece ve gündüzün eşit olduğu 21 Mart ve 23 Eylül sabahlarında ışığın türbede yer alan İsmail Fakirullah’ın sandukasının başucuna düşmesini sağlayan optik düzenek, 1960’lı yıllarda yapılan restorasyonda bozulmuştu. Prof. Dr. Zeki Eker, 2011 yılında Antalya’da TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi Müdürlüğü görevini yürüttüğü süreçte optik düzeneği yeniden eski haline getirmişti.
Yorumlar (0)
8
parçalı bulutlu
Namaz Vakti 10 Nisan 2021
İmsak 04:13
Güneş 05:43
Öğle 12:28
İkindi 16:07
Akşam 19:02
Yatsı 20:26
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 31 67
2. Fenerbahçe 32 63
3. Galatasaray 32 62
4. Trabzonspor 33 58
5. Gaziantep FK 31 50
6. Alanyaspor 32 49
7. Hatayspor 32 49
8. Karagümrük 33 49
9. Göztepe 33 46
10. Sivasspor 31 44
11. Konyaspor 31 40
12. Antalyaspor 32 39
13. Rizespor 32 36
14. Kasımpaşa 32 35
15. Malatyaspor 31 33
16. Ankaragücü 31 33
17. Başakşehir 32 33
18. Kayserispor 31 33
19. Gençlerbirliği 31 31
20. Erzurumspor 32 28
21. Denizlispor 31 26
Takımlar O P
1. Giresunspor 29 60
2. Samsunspor 29 57
3. Adana Demirspor 29 55
4. Altay 29 53
5. Altınordu 29 52
6. İstanbulspor 29 51
7. Ankara Keçiörengücü 29 49
8. Tuzlaspor 29 41
9. Bursaspor 28 40
10. Bandırmaspor 29 39
11. Ümraniye 28 38
12. Boluspor 29 35
13. Balıkesirspor 29 32
14. Adanaspor 28 31
15. Menemenspor 29 30
16. Akhisar Bld.Spor 29 25
17. Ankaraspor 28 19
18. Eskişehirspor 29 8
Takımlar O P
1. Man City 32 74
2. M. United 30 60
3. Leicester City 30 56
4. Chelsea 31 54
5. Liverpool 31 52
6. West Ham 30 52
7. Tottenham 30 49
8. Everton 29 47
9. Leeds United 31 45
10. Aston Villa 30 44
11. Arsenal 30 42
12. Wolverhampton 31 38
13. Crystal Palace 31 38
14. Southampton 30 36
15. Burnley 30 33
16. Brighton 30 32
17. Newcastle 30 29
18. Fulham 32 26
19. West Bromwich 30 21
20. Sheffield United 30 14
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 29 66
2. Barcelona 29 65
3. Real Madrid 29 63
4. Sevilla 29 58
5. Real Sociedad 29 46
6. Real Betis 29 46
7. Villarreal 29 46
8. Levante 30 38
9. Celta de Vigo 29 37
10. Athletic Bilbao 30 37
11. Granada 29 36
12. Cádiz 30 35
13. Valencia 29 33
14. Osasuna 29 31
15. Getafe 30 30
16. Huesca 30 27
17. Real Valladolid 29 27
18. Elche 30 26
19. Deportivo Alaves 30 24
20. Eibar 30 23