Trabzon Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü, Sosyal Güvenlik Haftası dolayısıyla yaptığı açıklamada kayıt dışı istihdamın sosyal güvenlik sisteminin en önemli sorunları arasında yer aldığını belirtti.
“Kayıt dışı istihdam ve sonuçları” başlığıyla yayımlanan açıklamada, kayıt dışı istihdamın yalnızca çalışanların SGK’ye hiç bildirilmemesi anlamına gelmediği, çalışma günlerinin veya ücretlerinin eksik bildirilmesinin de kayıt dışılık kapsamında değerlendirildiği ifade edildi.
Açıklamada, sigortalı çalışmanın çalışanlar için anayasal bir hak, işverenler açısından ise yasal bir zorunluluk olduğu vurgulanarak, çalışanların kendi rızalarıyla dahi sigortasız çalışmayı talep etmelerinin hukuken mümkün olmadığı kaydedildi.
İşverenlerin bu tür talepler karşısında mevzuattan taviz vermemesi gerektiğine dikkat çekilen açıklamada, özellikle emekli, dul ve yetim aylığı alanlar, sosyal yardım yararlanıcıları ya da bakmakla yükümlü olunan kişi statüsündekilerin hak kaybı yaşamamak adına zaman zaman kayıt dışı çalışmaya yönelebildiği belirtildi.
Kayıt dışı çalışma ciddi hak kayıplarına yol açıyor
Trabzon Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü, kayıt dışı çalışan kişilerin birçok temel sosyal güvenlik hakkından mahrum kaldığını belirtti.
Açıklamada, kayıt dışı çalışanların emeklilik hakkından yararlanamadığı, iş göremezlik durumunda malullük aylığı alamadığı, vefatı halinde ailesinin ölüm aylığı güvencesinden yoksun kaldığı ifade edildi.
Ayrıca işsizlik sigortasından faydalanamayan kayıt dışı çalışanların, kendileri ve aileleri için sağlık hizmetlerinden yararlanma konusunda da risk yaşadığı vurgulandı. İş kazası ve meslek hastalıkları durumunda ise çalışanların yasal koruma ve güvencelerden uzak kaldığı kaydedildi.
Kayıt dışı istihdamın yalnızca sosyal güvenlik haklarını değil, iş mevzuatından doğan temel hakları da ortadan kaldırdığı belirtilen açıklamada, bu durumdaki çalışanların kıdem ve ihbar tazminatı, yıllık ücretli izin, hafta tatili ve analık izni gibi haklardan mahrum kaldığına dikkat çekildi.
İşverenler için ağır yaptırım riski
Açıklamada, sosyal güvenlik uygulamalarında temel amacın cezalandırmak değil, rehberlik anlayışıyla işletmelerin güvenli ve sürdürülebilir şekilde büyümesini desteklemek olduğu belirtildi.
Buna karşın kayıt dışı istihdamın işletmelere kısa vadede avantaj gibi görünse de uzun vadede ciddi mali ve hukuki riskler doğurduğu vurgulandı.
Kayıt dışı çalışmanın tespiti halinde işverenlerin yüksek idari para cezaları, prim teşviklerinin iptali ve olası iş kazalarında ağır yasal yükümlülüklerle karşı karşıya kalabileceği ifade edildi.
İşverenlere, kayıt dışı istihdam riski almak yerine istihdam teşviklerinden yararlanarak kayıtlı ve güvenli büyüme yolunu tercih etmeleri çağrısında bulunuldu.
Ekonomi ve sosyal güvenlik sistemi zarar görüyor
Trabzon Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü, kayıt dışı istihdamın toplumsal ve ekonomik açıdan da ciddi sonuçlar doğurduğunu belirtti.
Açıklamada, kayıt dışılığın haksız rekabete neden olduğu, piyasa dengesini bozduğu, vergi ve prim kaybı oluşturduğu, sosyal güvenlik sistemine zarar verdiği ve çalışan-emekli dengesini olumsuz etkilediği ifade edildi.
Kayıt dışı istihdamın gelir dağılımında adaletsizliği artırdığı, ekonomik verilerin güvenilirliğini zedelediği ve doğru politikaların oluşturulmasını güçleştirdiği de kaydedildi.
Çalışanlar bildirimlerini e-Devlet’ten kontrol edebiliyor
Çalışanların, sigorta bildirimlerinin yapılıp yapılmadığını veya hangi kazanç seviyesinden bildirildiklerini kısa sürede öğrenebileceği belirtildi.
Bu kapsamda çalışanların e-Devlet üzerinden sorgulama yapabileceği, ALO 170 Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi’ni 7 gün 24 saat arayabileceği ya da Sosyal Güvenlik İl Müdürlükleri ile Sosyal Güvenlik Merkezlerine başvurabileceği ifade edildi.
Sigortasız çalıştırıldığını, ücretinin veya çalışma gününün eksik bildirildiğini düşünen çalışanların ise ALO 170, Sosyal Güvenlik İl Müdürlükleri, Sosyal Güvenlik Merkezleri veya CİMER üzerinden ihbar ve şikayetlerini iletebileceği bildirildi.
Ücret ödemelerinde banka kanalı zorunluluğu
Açıklamada, çalışma hayatında şeffaflığın sağlanması ve çalışan haklarının güvence altına alınması amacıyla ücret ödemelerinin banka kanalıyla yapılmasının önemine de dikkat çekildi.
Mevzuat gereği Türkiye genelinde 3 ve daha fazla işçi çalıştıran işletmelerde, işçilere yapılan ücret dahil tüm ödemelerin, kanuni kesintiler düşüldükten sonra kalan net tutar üzerinden bankalar aracılığıyla yapılmasının zorunlu olduğu hatırlatıldı.
Bu yükümlülüğe uyulmaması halinde işletmelerin her çalışan ve ihlalin devam ettiği her ay için ayrı ayrı idari para cezasıyla karşı karşıya kalabileceği ifade edildi.
Trabzon Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü açıklamasında, kayıtlı istihdamın yalnızca yasal bir zorunluluk değil, ülkenin geleceğine, çalışanların güvencesine ve işletmelerin sürdürülebilirliğine yapılan önemli bir yatırım olduğu vurgulandı.
