Covid salgını psikolojimizi nasıl etkiledi? Dr. Salih Murat Paker anlattı

2 yıldır devam eden pandemi süreci insan psikolojisini olumsuz yönde etkiledi. Psikoterapist ve Klinik Psikolog Salih Murat Paker Covid salgınının psikoloji üzerindeki etkilerini anlattı.

Sağlık 08.02.2022, 15:30
Covid salgını psikolojimizi nasıl etkiledi? Dr. Salih Murat Paker anlattı

Dr. Salih Murat Paker şöyle konuştu;

COVID bütün dünyayı saran ve sarsan, çok büyük bir salgın. İki yıla yakındır devam ediyor. Aşılar sayesinde bir miktar kontrol altına alınmış olsa da henüz tehlike tamamıyla geçmiş değil. Çünkü birçok ülke aşılara tam erişemiyor, böyle bir sorunun olmadığı ülkelerde de toplumların bazı kesimlerinde kuşkuculuğa bağlı ciddi bir aşıdan uzak durma sorunu var.

Aralık 2021 ortası itibarıyla yaklaşık 300 milyona yakın insan bu virüsü kaptı ve 5,5 milyona yakın insan bu yüzden hayatını kaybetti. COVID salgını bu haliyle insanlık tarihinde kayda geçmiş salgınlar arasında yol açtığı can kaybı açısından 5. veya 6. sıraya yerleşmiş durumda. Peki bu salgın, tıbbi ve ekonomik etkilerinin yanında psikolojimizi nasıl etkiledi?

Bu soruya cevap vermek için salgın sırasında yaşadığımız ve halen büyük ölçüde yaşamakta olduğumuz temel bazı olguları hatırlayalım:

  • Şaşkınlık, belirsizlik, önlemler
  • Değişik düzeylerde kapanma/karantina, sosyal ilişkilerde ve iş düzenlerinde radikal değişiklikler
  • Hızla artan hasta sayıları, hastane/yoğun bakım deneyimleri/haberleri
  • Hızla artan ölüm haberleri
  • Aşı kampanyaları, aşı karşıtları, komplo teorileri
  • Hükümetler başta olmak üzere kurumsal resmi yapıların yetersizlikleri
  • Sosyo-ekonomik kriz

Bütün bunlar kuşkusuz ruhsal dünyamızı zorladı. Herkes için birçok faktöre bağlı olarak değişik biçimlerde ve düzeylerde olsa da hepimiz şu ya da bu düzeyde zorlandık, zorlanıyoruz. Her alanda olduğu gibi psikoloji alanında da COVID salgını boyunca birçok araştırma yapıldı.

Beklenebileceği gibi, COVID salgınının en çok görülen psikolojik etkileri arasında aşırı stres, kaygı, depresyon, panik davranışları, kolektif histeri, yaygın umutsuzluk duyguları bildirilmiş. Uzun süre karantinaya/kapanmaya maruz kalanlarda ek olarak duygu-durum değişiklikleri, öfke, travma-sonrası stres belirtileri, duygusal tükeniş, korkular, uyku problemleri, zihin karışıklığı, yas, duygusal küntleşme de muhtemel belirtiler olarak araştırmacıların radarına takılmış. Karantina veya kapanmalardan sonra kimi insanlara aşırı el yıkama, temizlik takıntıları, kalabalıklardan kaçınma, olağan yaşama bir türlü dönememe gibi durumların epey uzun süre devam edebildiği görülmüş.

Bir grup araştırmacıya göre salgından psikolojik olarak ne kadar ve ne tarz etkileneceğimizi belirleyen belli başlı bazı faktörler var. Dört psikolojik durum (aşırı korku, yoğun kaygı, sosyal yalıtım-yalnızlık ve engellenmişlik/sıkıntı duygusu) herkes için değişik derecelerde bir olumsuz yük yaratıyor. Eğer kişilik tarzımıza bağlı olarak dayanıklılığımız yüksekse, duygularımızın farkına varıp ifade edebiliyorsak, sosyal ilişkiler ağımızdan sağladığımız destek yeterliyse, yeterli maddi donanımımız (besin, para, ilaç, giysi vb.) varsa ve duruma dair yeterince bilgi alabiliyorsak ciddi psikolojik sorunlar yaşamadan veya az yaşayarak yeni zor durumlara uyum sağlıyoruz. Bu faktörlerde aksamalar veya yetersizlikler söz konusu ise ciddi psikolojik sorunlar ortaya çıkabiliyor.

Salgına bağlı aşırı korkular

Araştırmalara göre birçok kişi kendi sağlık durumuna, başkalarına bulaştırma riskine dair yoğun korkular yaşamış. Bu korkuların özellikle kimi fiziksel belirtileri yaşayanlarda, hamile kadınlarda ve küçük çocuğu olan kişilerde daha belirgin olduğu gözlenmiş.

Yaygın kaygı

Yaşadığımız çağ, savaşlardan, politik gerginliklerden, baş döndürücü teknolojik değişimlere ve iklim krizine kadar zaten derinlemesine bir belirsizlik çağıyken COVID salgını bu belirsizlik durumunu ve buna bağlı kaygı düzeyini inanılmaz derecede arttırdı. Hastalanacak mıyım, hastalığı bulaştıracak mıyım, kimler ölebilir, işimi kaybedecek miyim, çocuklarıma bakabilecek miyim, aşılar işe yarayacak mı, bu salgın ne zaman bitecek, eski hayatımıza dönebilecek miyiz gibi birçok sorunun mutlak net bir cevabının olmayışı, sadece ihtimaller düzeyinde konuşabilmemiz bu kaygının temel nedeni. Çoğu insanın belirsizliğe tahammül kapasitesi çok geniş değil ve bu durum COVID gibi krizlerde ciddiyetle ve öncelikle ele alınması gereken bir problem. Zira yaygın ve kronikleşmiş kaygı neredeyse tüm psikolojik sorunların zemininde yer alan bir kök sorun.

Engellenmişlik/sıkıntı duygusu

Salgın sırasında alıştığımız birçok şeyi yapamaz hale geldik, sosyal ilişkilerimiz alabildiğine kısıtlandı. İster istemez bir özgürlük kaybı yaşadık, bir kapana kıstırılmışlık hali. Engellenmişlik hissimiz arttı, can sıkıntımız büyüdü. Bunlar stres ve öfkeyi büyüten haller.

Sosyal yalıtım/yalnızlık

Sosyal bağların gevşemesi ve uzayan yalnızlık halleri tahmin edilebileceği gibi depresyonu besleyen faktörler. Salgın sırasında bunu da bol miktarda yaşadık.

Ne yapmak lazım?

Salih Murat Paker: COVID salgınının psikolojik etkilerine dair yapılan araştırmalar ve alandan edinilen tecrübeler ışığında şu önerilerde bulunulabilir:

  • Hükümetlerin ve diğer kurumsal resmî yapıların şeffaflık ve tutarlılık temelinde bilgi paylaşması, güven tesis etmesi çok kritik. Bu yönde toplumsal baskı hissetmeleri sağlanmalı.
  • Komplo teorileri ve aşı kuşkuculuğuyla çok sistematik bir mücadele yürütülmesi, aşılanma oranlarının hızla yükseltilmesi.
  • Alınacak önlemlerin sosyal bağları zayıflatmasına olabildiğince izin verilmemesi. Kişilerin, ailelerin, sosyal grupların alternatif yollar bularak sosyal yalıtım ile etkin mücadele etmeleri.
  • Bilinçli beslenme, hareket/spor, sağlık kontrolleri ve keyif verici faaliyetler vb. konuları içeren özbakım alanına özellikle dikkat edilmesi.
  • Stres ve kaygı ile baş etmede değişik derecelerde faydalı olduğu gösterilmiş olan basit yöntemlerin (egzersiz, yoga, meditasyon, nefes/gevşeme vb.) ve psiko-eğitim kaynaklarının kamusal olarak geniş kitlelerin kullanımına sunulması, teşvik edilmesi.
  • Daha ciddi psikolojik zorluk yaşayanların psikoterapi gibi profesyonel destek almalarının sağlanması, teşvik edilmesi. Burada kriter, kişinin gündelik hayatını sürdürmede, yani işini, okulunu, özbakımını ve sosyal/duygusal ilişkilerini sürdürmede ciddi zorluklar yaşamaya başlaması ve çevresinin desteğiyle bu zorlukları aşamaması olabilir.
13
açık
Namaz Vakti 18 Mayıs 2022
İmsak 03:06
Güneş 04:54
Öğle 12:23
İkindi 16:19
Akşam 19:41
Yatsı 21:22
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 37 81
2. Fenerbahçe 37 70
3. Konyaspor 37 67
4. Başakşehir 37 62
5. Alanyaspor 37 61
6. Beşiktaş 37 58
7. Antalyaspor 37 58
8. Karagümrük 37 57
9. Adana Demirspor 37 52
10. Sivasspor 37 51
11. Galatasaray 37 51
12. Kasımpaşa 37 50
13. Hatayspor 37 50
14. Kayserispor 37 47
15. Giresunspor 37 45
16. Gaziantep FK 37 43
17. Rizespor 37 36
18. Altay 37 34
19. Göztepe 37 28
20. Ö.K Yeni Malatya 37 20
Takımlar O P
1. Ankaragücü 35 67
2. Ümraniye 35 67
3. Bandırmaspor 35 61
4. İstanbulspor 35 59
5. Erzurumspor 35 58
6. Eyüpspor 35 54
7. Manisa Futbol Kulübü 36 49
8. Tuzlaspor 35 49
9. Samsunspor 35 48
10. Gençlerbirliği 35 48
11. Keçiörengücü 35 48
12. Boluspor 35 47
13. Denizlispor 35 46
14. Altınordu 35 45
15. Adanaspor 35 45
16. Bursaspor 35 41
17. Kocaelispor 35 41
18. Menemen Belediyespor 35 38
19. Balıkesirspor 35 12
Takımlar O P
1. M.City 37 90
2. Liverpool 37 89
3. Chelsea 36 70
4. Tottenham 37 68
5. Arsenal 37 66
6. M. United 37 58
7. West Ham United 37 56
8. Wolverhampton Wanderers 37 51
9. Leicester City 36 48
10. Brighton 37 48
11. Brentford 37 46
12. Newcastle 37 46
13. Crystal Palace 36 45
14. Aston Villa 36 44
15. Southampton 37 40
16. Everton 36 36
17. Leeds United 37 35
18. Burnley 36 34
19. Watford 37 23
20. Norwich City 37 22
Takımlar O P
1. Real Madrid 37 85
2. Barcelona 37 73
3. Atletico Madrid 37 68
4. Sevilla 37 67
5. Real Betis 37 64
6. Real Sociedad 37 62
7. Villarreal 37 56
8. Athletic Bilbao 37 55
9. Osasuna 37 47
10. Celta Vigo 37 46
11. Valencia 37 45
12. Rayo Vallecano 37 42
13. Espanyol 37 41
14. Getafe 37 39
15. Elche 37 39
16. Granada 37 37
17. Mallorca 37 36
18. Cadiz 37 36
19. Levante 37 32
20. Deportivo Alaves 37 31