06.06.2021, 09:26

Holomana bostanından Argaliya’nın kestane kabağına; PAZARKAPI

Şimdilerde yeniden inşa edilen, kadınlar pazarının yapıldığı yerde, eski sebze ve meyve  halinin olduğu yıllarda,  Trabzon’un kalbinin attığı yerdi; Pazarkapı Mahallesi.

Pazarkapı’da ve sebze ve meyve halinde sabahın en erken saatlerinde gün ışımadan önce ticaret ve hareketlilik başlar. Esnaf ve esnafa hizmet edecek sektör, sabahın 03.00'nda dükkanlarını bismillah der açar işe başlar.

***

Saat 05.00’de alışverişin yüzde doksanı hemen hemen bitirir, bitirdikten sonrada alçak hasır sandalyelerde ne var ne yok muhabbetine başlarlardı.Sabahın 05.00'den sonra gelen esnafa da şaka yollu espirili bir dille, uyanda balığa gidelim denirdi.

***

Sebze ve meyve halinin girişindeki dükkanlar bizimdi.

Sülükçüoğlu Kolektif Şirketi.

Temel ve Sami Kandaz adı altındaki işletmemizde, rahmetli babam

Temel Kandaz ve Rahmetli Amcam Sami Kandaz.

Trabzon’daki hemen hemen bütün kamu kurumlarına ihale usulüyle, sebze ve meyve kuru gıda ve taahhüt işi yaparlardı.

Büyük dedem Temel Kandaz ve Dedem Celal Kandaz'dan beri, Pazarkapı’nın hemen hemen en eski esnaflarından biriydik.

Babam Temel Kandaz'da aynı zamanda Pazarkapı mahallesi muhtarlığını en uzun süre yapanlardan bir tanesiydi(20 yıl)

Resmen Pazarkapı’yla özdeşleşmiş bir aileydik. Bütün Trabzon’la her gün yüz yüze gelip konuşma tanışma imkanımız olurdu.

Nikah kıydıracaklara, şahitlik edileceklere, sünnet olacaklara, askere gideceklere, ikametgah çıkaracak olanlara ve hastanelerde hastası olup çare arayanlara,yurt dışına çalışmak için gideceklere, Pazarkapı mahallesi muhtarı rahmetli babam Temel Kandaz elinden geldiğince yardımcı olmaya çalışırdı.

***

Tanımadığımız bakkal esnaf ve üretici hemen hemen yok gibiydi. Sabahın ilk ışıklarında alışverişe gelen misafirlere, Pazarkapı’nın meşhur çöplü çayı ve yanında Erzurum kıtlama şekerini ikram etmek en çok tercih edilenlerdendi(Çayımız bile eski çay değil artık ) Çocukluğumuzun ve gençliğimizin en güzel yılları buralarda geçti.

İnanılmaz güzel insanlar tanıdık, tadına doyulmayacak güzellikler yaşadık.

Yüzlerce hatıralar ve anılar biriktirdik.

***

Trabzon’un dört bir yanından, çevre il ve ilçelerden gelen esnafların alışverişlerini yapmak için geldikleri sebze ve meyve halinde sabahın ilk ışıklarıyla birlikte alışverişteki o pazarlıkları ve bir an önce malımı alıp da gideyim dükkanıma yerleştireyim düşüncesi ve  alışverişlerdeki, saygıyı sevgiyi, hatırı, vefayı görmeyen yaşamayan bilmez, bilemez. Herkesin bir an önce malını alıp evine işine köyüne mağazasına götürme telaşını ve o curcunaları o dönemi yaşayanlar iyi bilir.

***

Ne günlerdi o günler.

***

Bütün köylerden gelen sebze, meyve, tereyağı peynir süt ve süt ürünleri (v.b.) üreten üretici pazara gelirken bize, mağazamıza uğramadan çayımızı içmeden geçmezdi.

Ne sebzeler,ne meyveler, ne süt ürünleri, aklımıza hayalimize şimdilerde sığdıramayacağımız muhteşem güzellikler.Şimdikilerle kıyaslama bile kıyaslayamazsınız.

Hele bir Holamana bostanı vardı ki,

Aman Allah’ım kabuğunu soysak, abartmıyorum kokusu 200 metre öteden hissederdin.

***

Trabzon’un köylerindeki üreticilerin, suni gübre kullanmadığı, tamamıyla sığır kemresinden yapılan gübrelemeyle ekilen tarım arazilerinden yetiştirdikleri, sebze ve meyvelerin tatlarını lezzetlerini, şimdilerde arasak da bulamayız.

***

Çevre köylerden pazara satışa gelen, o yıllardan aklımda kalan efsane sebze ve meyve süt ürünleri;

1-) Holamana Bostanı

2-) Hos Bostanı

3-) Zafanoz çileği

4-) Yalıncak karpuz ve kavunu

5-) Holamanadan gelen Mor patlıcan

6-) Holamanadan gelen çiçeği burnunda yemeklik yeşil kabak

7-) Bütün köylerden gelen çekirdekli hafif yeşilli köy domatesi(kokusu insanın burnunu kırar derler ya)

8-) Kireçhaneden gelen sarı domates

9-) Bütün köylerden gelen yeşil sivri biber

10-)Erzurum teneke koyun peyniri (bu peyniri yeni nesil hiç bilmez, üçgen dilimleriyle inanılmaz yağlı ve lezzetli bir peynirdi şimdilerde bulunması çok zorlaşsa da meraklılarına özel siparişle getirilebiliyor)

11-) Akçaabat ve Tonya Tereyağı( bu bölgenin tartışmasız en iyileridir)

12-) Çarşıbaşı’ndan gelen Amofta (minik çilek) kokusu insana mutluluk hormonu salgılatacak başka bir meyve yoktur herhalde.

13-) Argaliyadan Kestane kabağı(üreticisi o kadar iddialıydı ki en az 20 kg’dan aşağı olursa almayın derdi. İçi nar gibi kıpkırmızı çıkar tatlısı mükemmel olurdu.)

14-) Soğuksu'dan Al kiraz (Kiraz bütün mevsimlerin kraliçesidir. Soğuksudaki kendi bahçemizdeki al kirazlarımızı da tek geçerim)

15-) Yerli imansız peynir(Genelde bütün köylerde yapılır, yağlı olanlarından kuymak ve kaz kaldıran yapılır, özellikle imansız peynirden yapılan maydanozlu pidelerin tadına doyum olmazdı)

16-) Yazılı buzuli Mor patlıcan inciri (Bu inciri bulup da yiyebiyenler çok şanslı olmalı.Şimdilerde incirlerin kimyasını bile değiştirdiler)

17-) Torasan inciri (Genelde reçellik yapılır)

18-) Yomra elması(Elma deyip de geçmeyin bu elmanın eşi benzeri yeryüzünde henüz üretilmedi)

19-) Roma güzeli (Ekşi mayhoş kırmızı benekli şeker hastalarına şifa kaynağı mor elma)

20-) Kokulu siyah üzüm (Çok çeşitleri olmasına rağmen makbul olanı kabuğu kendiliğinden çıkan, kokulu olanıdır.)

21-) Ayşe kadın fasulye (Turşu yap,kavurmasını yap,zeytinyağlısını yap, yemeğini yap.ne yaparsan yap her şeye uyar)

22-) Hacı Hamza armudu(Muhtemelen o dönemlerde yaşayan kişi diktiği armuda adını vermiştir)

24-) Eğri sap Armut(Dişinizi vurduğunuz zaman suyunun bir metreye fışkırması garantili)

25-) Siyah(kara)erik. (Diğer çokça bilinen ismi, Amasya eriği, reçeli ve kompostosu en güzel olanıdır)

26-) Karayemiş (Trabzonumuzun çok özel bir meyvesidir. Salgıladığı özel rengiyle kurt girmeyen nadir meyvelerdendir, yedikçe ağzınızı ve dilinizi simsiyah yapmama gibi bir şansınız olamaz, her derde devadır. Özellikle şeker hastaları için bulunmaz bir nimettir)

***

Yazarsak daha onlarcasını yazabiliriz, benim aklıma gelenler şimdilik bunlar, diğerlerini de siz hayalinizde canlandırınız. Anılarınızı tazeleyiniz, yazımı okuyarak, unuttuğunuz bir çok şeyi hafızanızda güncelleyebilirsiniz

***

Bölgemizde yetişen endemik bitkileri ve meyvelerin çoğunu koruyamadık, elimizde kalanların bir kısmını kendimize ait arazide yaşatmaya ve diğer yok olmak üzere olanları da  inşallah koruyup gelecek nesillere aktarabilmek için uğraş veriyoruz.(Toprak, emek ister, yürek ister, sevgi ister. Toprağa ne kadar emek verirsen sana çok daha fazlasını görsel güzellikleriyle geri verebiliyor. Yeter ki bu işi severek ve isteyerek yapabilmeli insanlar.)

Yukarda ki saydığım sebze, meyve, süt ve süt ürünleri listesinin tamamının, meraklı alıcıları vardı ve hiçbiri elde kalmazdı.

İş bitti esnaf aç oldu öğleden sonra saat üç gibi, Rüştünün fırınında ve Erbaş fırınında fırınlanmış mis gibi nar gibi, kuzu kelleler,bütün Trabzon’un etini temin eden, Kasaplar kralı diye tabir edilen Kenan Kakışım'ın kadınlar pazarının ön tarafındaki sakatatçı dükkanında, Camekanlı tezgahlarda yardımcısı Halil Ağbi tarafından satışa sunulurdu. Kuzu kelleleri, Erzurum peyniri ve Holamana bostanıyla katık yapıp yemenin güzelliğini tarif edebilecek kelime henüz icat edilmedi desek abartmış sayılmam.

Kuzu kelleler meraklıları tarafından, çok kısa bir süre içersinde tükenirdi yiyemeyenler bir sonraki günü beklerdi.

***

Pazarkapı tam bir Trabzon mozaiğiydi.

Trabzon’un hiç bir mahallesinde ve hiç bir ilçesinde bulunmayan bütün güzellikleri ve sosyal yaşam birimlerini bünyesinde barındırırdı.

1-) Hanları

2-) Hamamları

3-) Fırınlarıyla

4-) Ünlü Pilavcısıyla

5-) Camileriyle

6-) Sebze meyve haliyle

7-) Toptancı ve perakendeci balık haliyle

8-) Kantariyecileri

9-) Şarkütecileri

10-) Meşhur Kelle paça ve ayak paça pişiren sabahçı çorbacıları ile

11-)Tavukçuları ve yemcileriyle

12-)Zahirecileriyle

13-)Hırdavatçılarıyle

14-)Binek hayvanlarının nallandığı hanlarıyla

15-)Süpürgecileriyle

16-)Fındık alım satım merkezleriyle

17-)Ticaret odası

18-)Ticaret borsası ile

19-)Köftecileriyle

20-)Şekerci ve lokumcularıyle,

Trabzon’un hiç bir mahallesine nasip olmayan birleştirici kavuşturucu mozaiğiydi Pazarkapı mahallesi.

+++

İstanbul'un Eminönü'sü neyse Trabzon'un Pazarkapı'sıda oydu. Ansiklopedilere sığmayacak inanılmaz güzellikler ve hatıralarımızı yaşadığımız Pazarkapı mahallemiz, şehrin imarından ve idaresinden sorumlu olanların yanlış tercihleri sonucunda zaman içinde yok olmakla yüz yüze kalmıştır.

Ne olursa olsun, koruyamadıklarımızı bireysel olarak,  yeniden yaşatabilme gayretinde olabilmemiz bizleri mutlu etmeye yetiyor.

O günler bir daha geri gelmeyecek,

Selamlar olsun,

O dönemin güzel ve anlamlı, siyah beyaz yıllarına.

Yorumlar (12)
Hakan Birinci 2 ay önce
Ey gidi pazarkapi ey. Her günü ayri bir senlik ayri bir guzellik tasirdi. Cocuklugumuz da esnaf kepenklerine vurdugumuz toplarin sesi kulagim da yankilandi. Herkes bir sevgi saygi ve dayanisma icerisinde idi. Selam olsun o guzel insanlara. Olenlere rahmet geri de kalanlara hayirli omurler diliyorum. Pazarkapi trabzonun anatomisiydi ve o anatomiyi el birligi ile öldürdük.
Y, Aydın 2 ay önce
Resimdeki Bedford belki de babamın arabası veyahut duraktan bir arkadaşının,bende çok severim pazarkapiyi, alışkanlık işte alışverişe hep oraya gider ailemide getiririm, Kaplanoğlu pilavı, Rüştünü n fırını , kadınlar pazarına uğramadan olmaz yani, selam olsun o, güzel günlere ve insanlara,
Aslan korkmaz 2 ay önce
Çok teşekkür ediyorum çok güzel anlatmışsınız emeğinize sağlık Aslan korkmaz
Şahin Nas 2 ay önce
Selam olsun mahalleme ve insanlarına.
Necekettin aydemir. 2 ay önce
Trabzon ilimizin kendine has çok güzel anıları var.tutun tarlaları.domates biber batlican yoğurdu sütü yumurtası.sivesi pestemali yaşmagi iğne oyalı örgülü yün çoraplar.guler yüzler. Kimin ac kimin tok olduğunu saygı sevgi en üst seviyede at arabaları. Sütcü. Geliyor.ticaret lisesinde gençliğimin yıları.faroz mah .oturduğum.evin dar sokakları.yururken saha sola bakmayan.kizlari erkekleri. O günlere selam olsun.tesekurler.
Necdet Ersoy 2 ay önce
Tebrikler, Pazarkapı ancak bu kadar güzel anlatılırdı.
Osman Necip Sevinç 2 ay önce
Bu güzellikler ve doğallıkları anlatan kaleminizin dahs çoğu olur, azı olmaz..Şimdiki nesile hiçbirşey bırakmamamız, bizim güncel yaşamamız ve umursamazlığımızdandır..Yoksa ilgililerin akıl dışı plânlamalarına,uygulamalarına dur demek, o kadar kolaydı ki.! Bir tarih kayboldu, biz seyrettik..Trabzonlu olarak bu katliamda vicdanlar hiç mi eskiyi koruyarak yenilenelim, diyemedi.! ..
Gözlerim yaşlı modernize olurken kaybettiklerimize bakıyorum.Kaleminize sağlık..30 lu yaşlardakiler ne anlar bu sözlerinizden...Zira yaşamamışlar bu güzellikleri, yememişler Holomana bostanını...belki babaları bile.Bu şehire sonradan gelenlerin şehrin hafızasına danışmadan çizdikleri imar planlarından çıkan sonuç bu oldu işte...Yazık.
Emin Kazancıoğlu 2 ay önce
Çok güzel anlattın abim eski günler canlandı gözümün önünde rahmetli temel amca ve rahmetli babam Lütfü Kazancıoğlu samimi dostlardı mekanları cennet olsun selamlar
Bütün Yorumları Görmek İçin Tıklayın
26
parçalı bulutlu
Namaz Vakti 25 Temmuz 2021
İmsak 03:14
Güneş 05:03
Öğle 12:33
İkindi 16:29
Akşam 19:53
Yatsı 21:34
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 40 84
2. Galatasaray 40 84
3. Fenerbahçe 40 82
4. Trabzonspor 40 71
5. Sivasspor 40 65
6. Hatayspor 40 61
7. Alanyaspor 40 60
8. Karagümrük 40 60
9. Gaziantep FK 40 58
10. Göztepe 40 51
11. Konyaspor 40 50
12. Başakşehir 40 48
13. Rizespor 40 48
14. Kasımpaşa 40 46
15. Malatyaspor 40 45
16. Antalyaspor 40 44
17. Kayserispor 40 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 40 38
20. Gençlerbirliği 40 38
21. Denizlispor 40 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 38 86
2. M. United 38 74
3. Liverpool 38 69
4. Chelsea 38 67
5. Leicester City 38 66
6. West Ham 38 65
7. Tottenham 38 62
8. Arsenal 38 61
9. Leeds United 38 59
10. Everton 38 59
11. Aston Villa 38 55
12. Newcastle 38 45
13. Wolverhampton 38 45
14. Crystal Palace 38 44
15. Southampton 38 43
16. Brighton 38 41
17. Burnley 38 39
18. Fulham 38 28
19. West Bromwich 38 26
20. Sheffield United 38 23
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 38 86
2. Real Madrid 38 84
3. Barcelona 38 79
4. Sevilla 38 77
5. Real Sociedad 38 62
6. Real Betis 38 61
7. Villarreal 38 58
8. Celta de Vigo 38 53
9. Granada 38 46
10. Athletic Bilbao 38 46
11. Osasuna 38 44
12. Cádiz 38 44
13. Valencia 38 43
14. Levante 38 41
15. Getafe 38 38
16. Deportivo Alaves 38 38
17. Elche 38 36
18. Huesca 38 34
19. Real Valladolid 38 31
20. Eibar 38 30